Enn og aftur fer engill hjá í erli hversdagsins. Á krossgötum ævinnar mæta þér orð og atferli kristinnar trúar, kristinnar kirkju. Snerta þig ef til vill djúpt, en eru svo horfin hjá. Og þér er orða vant að lýsa því og rökstyðja, því veruleika trúarinnar er erfitt að lýsa með orðum. Hann er orðum æðri. Þó er í þessu litla kveri leitast við að varpa ljósi á meginatriði kristinnar trúar og siðar og beina sjónum þangað sem svörin er að finna.
Hún trúir vart eigin augum! Þarna fer engill hjá. Það er sem heimurinn standi kyrr, birta dagsins, sunnanblærinn, skarkali götunnar, allt myndar eina heild, einn hljóm, eina kyrrð, djúpa, höfuga kyrrð undursamlegrar návistar einhvers sem er ólýsanlegt. Og svo togar vinkonan óþolinmóð í hana, tilboð dagsins kallar, og engillinn er horfinn fyrir hornið á kaupfélaginu.
Svona er þetta gjarna. Hið mikilvægasta í lífinu gerir sjaldnast boð á undan sér. Við skynjum það jafnvel ekki fyrr en eftir á. Við missum af því vegna þess að við höfum ekki augun hjá okkur, lítum ekki í kringum okkur, erum með hugann við annað. Tilboð dagsins laða. Við höldum að þau sé lífið, en Lífið fer hjá.
Enn og aftur fer engill hjá á vegi dagsins. Við krossgötur ævinnar mæta þér orð og atferli kristinnar trúar, kristinnar kirkju. Snerta þig ef til vill djúpt, en eru svo horfin hjá. Og þér er orða vant að lýsa því og rökstyðja.
Veruleika trúarinnar verður trauðla lýst með orðum. Hann er orðum æðri. Hann verður seint fangaður í jöfnur né festur á filmu, settur á blað. Og tilraunir okkar til þess eru dæmdar til að mistakast. Hann er horfinn fyrir hornið óðar en varir.
Trúin sem samneyti við Guð, návist Guðs, er náð, undursamleg fegurð, yndi, þokki, léttleiki, helgi, mildi, gleði. Þetta sem er dýrmætast alls í lífinu og gefur öllu öðru nýjan lit og hljóm og bragð. En það fer eins og hjá konunni þegar hún ætlaði að lýsa því sem hún sá við húshornið á kaupfélaginu. Það verður eitthvað klunnalegt og klaufalegt, ófullnægjandi allt saman. Ólýsanlegt, orðum æðra. Og þó. Vegna þess að Guð vitjar okkar í Jesú Kristi, mælir sér móts við okkur, knýr á dyr okkar. Þú heyrir klukknahljóm eða fjarlægan óm. En - oftast erum við ekki heima eða horfum í aðra átt og missum af.
"Hvar er Guð?" spurði vitur maður eitt sinn hóp fræðimanna. Og ekki stóð á svarinu: "Guð er alls staðar, öll jörðin er full af hans dýrð." "Hvar er Guð?" spurði maðurinn aftur, og svaraði sjálfur: "Guð er þar sem honum er boðið inn."
Þetta er trú. Að bjóða Guði inn. Og þiggja leyndardóma lífsins, fegurð, mildi, gleði, náð í þökk.
Kristin trú er að treysta Jesú Kristi. Kristin trú er að reiða sig á að það sem Jesús kennir um Guð og mann, líf og heim sé satt og rétt. Og að treysta því að hann segi satt um það hver hann sjálfur er. Að vera kristinn er ekki að kunna skil á leyndardómum tilverunnar, heldur treysta því að öllu sé borgið, vegna þess að Guð er eins og Kristur birtir hann og boðar. Kristin trú er tómar hendur sem teygja sig fram til gjafara allra góðra hluta. Trú er að vita sig hluta samhengis sem er ólýsanlega stórt og víðtækt, umlykur allt, í lífi og dauða. Trú er jafnframt tryggð, að halda tryggð við Guð, eins og trúnaðarvin. Trú er vinátta við Guð, að vita sig eiga vin þrátt fyrir allt illt, ógnvekjandi og fjandsamlegt í tilverunni, vita sig eiga Guð að vini og samleið með honum.
Trú er að leitast við að rækta vináttuna við Guð, þrátt fyrir mistök og synd, þrátt fyrir allt illt og mislukkað í eigin lífi. Í þeirri trú geta gerst kraftaverk innra með manni. Breyting frá vantrú og efa, ótta og angist til sálarfriðar, frá angistarfullri sjálflægni til kærleika og vináttu og umhyggju fyrir öðrum. Það hefur ekki í för með sér lausn frá erfiðleikum og raunum lífsins, heldur það að eiga mitt í öllu þessu athvarf í ríki náðarinnar og góðvildarinnar og kærleikans sem mun sigra og ríkja. Trú, að vera kærleikans megin. Að vilja vinna heiminum og meðbræðrum sínum til góðs, stuðla að því að lífið verði í samræmi við kærleika Guðs.
Trú er að vera trúr, athugull frammi fyrir Guði og hlusta á rödd hans. Trúarlíf kristins manns miðar að því að iðka það og rækta. Að hvílast í Guði og iðka þá hvíld, að þjálfa sig í því að fela sig Guði á hendur og treysta honum, að hlusta og að hlýða.
Að lifa í von er að horfa björtum augum fram, þakklátur fyrir lífið, gjafir þess og gleði. Kristin trú er von. Jafnvel með tárvotum augum sorgarinnar, gegnum sorg og neyð, ógnir og hörmungar, jafnvel gegnum dauðans nótt og dimmar grafir, horfir trúin fram í von. Því hún veit hver lífið á og gefur, góður Guð.
Jesús Kristur var maður, manneskja eins og þú og ég. Guðspjöllin lýsa lífi hans og boðskap. Guðspjöllin lýsa vegferð venjulegs fólks til trúar, fólks, sem svaraði kalli Jesú: Fylg þú mér! Við tók ferð þeirra, oftar en ekki um dimma dali vantrúar, efasemda, ótta, freistinga, jafnvel afneitunar. Aftur og aftur þurftu þau að horfast í augu við eigin synd og bresti, í ljósinu frá heilagleika hans og elsku, og hann leiddi þau með trúfesti sinni uns þau gátu sagt í trú og trausti: "Drottinn minn og Guð minn."
Jafnframt eru frásagnir guðspjallanna og iðkun kirkjunnar boð, heimboð sem krefst andsvars trúarinnar. Jól og páskar og hvítasunna segja okkur að Guð sé hér í nánd og mæti okkur í orði sínu og bæninni og í sakramentum kirkjunnar. Í samfélagi kirkjunnar erum við kölluð til að tengjast honum í trú og trausti, samsamast lífi hans, eiga hlutdeild í upprisulífi hans. Það er markmið tilbeiðslunnar og trúarlífsins: helgun, kallast það. Að ná dýpra í vitundinni um Guð og verða okkur betur meðvitandi um návist hans, hins lifanda Guðs, og hjálpa okkur að lifa betur sem lærisveinar Jesú í störfum og skyldum daganna.
"Biðjið - og yður mun gefast!" segir Jesús, og talar um að við eigum ekki að þreytast í bæninni og ekki gefast upp á að leita og knýja á - og þetta ítrekar hann enn og aftur. Vissulega gefst okkur oft bænheyrslan undursamleg og dásamleg. Þó höfum við oft beðið, já, hrópað til Guðs í ítrustu neyð, án þess að fá nokkurt svar. Mörg og sár vonbrigði varða veg bænalífsins og oft varð það til þess að bænin þagnaði og vonin visnaði og trúin dó.
Að biðja í trú merkir að treysta Guði, að hann viti hvað okkur er fyrir bestu og vilji veita okkur það. Hann gefur okkur það sem við helst þurfum og það þiggur maður með gleði og þökk í trúnni. Og eitt er það sem Guð gefur þeim sem trúir: Heilagan anda, og það kemur ekki fram í yfirnáttúrlegum hæfileikum og gáfum, heldur í ávöxtum andans, í iðrun, trú, í gleði og helgun. "Biðjið!" segir Jesús, og í orðabók Guðs merkir það ekki að knýja máttarvöldin til hlýðni með ákveðnum tækniráðum og aðferðum, heldur að opna vitund og vilja fyrir Guði og vilja hans.
"Leitið!" segir Jesús, og í eyrum okkar hljómar það gjarna eins og það að fálma í óvissu, myrkri og ótta. "Leitið!" segir Jesús, sá Jesús sem er leit Guðs að manninum, leit kærleikans að ástvininum týnda, syninum týnda, til að frelsa og leiða heim. Bænin er andsvar sálarinnar við þeirri leit. Í bæninni erum við að leyfa honum að finna okkur.
"Knýið á!" segir Jesús, og það þykjumst við skilja, við sem erum svo vön því að þeir nái lengst sem hrópa hæst og reiða knýtta hnefa á loft. "Knýið á!" segir Jesús, sá sem sýnir á jörðu það vald, sem er öllu æðra, vald og áhrif kærleikans sem opnar arma sína til að faðma þá sem í auðmýkt og hógværð, bæn og trú knýja á um líkn hans og lið. Guð gefur okkur bænina til þess að við verðum það sem hann ætlast til, hlýðin börn hans, í hans mynd og líking og verkfæri hans í daglegu lífi og störfum.
Bænin er samfélag, samtal, samfundur við lifandi Guð. Og samfélag, samtal krefst þess að hver sé opinn fyrir öðrum í einlægni. Það krefst þess að ekki sé aðeins talað, heldur líka hlustað. Það er líka gott að hafa í huga að orðið að hlýða hefur tvær merkingar sem í kristnum skilningi eru óaðskiljanlegar. Forsenda þess að hlýða á Guð og heyra rödd hans er að hlýða honum, lúta vilja hans og leiðsögn.
Biblían notar afar margbreytilegar og ósamkynja myndir þegar hún lýsir Guði. Hann er ljós, bjarg, vígi, hirðir, konungur. Hann er hetja, herforingi, móðir, faðir, andi, kraftur, ljón og lamb, dómari og verjandi, klettur, uppsprettulind. Tákn hans eru svo ólík og andstæð sem mest má vera. Engin mynd er tæmandi. Það er eins og þær eigi að vera sem fjölbreytilegastar til þess að minna okkur rækilega á að engin ein mynd getur lýst Guði né skilgreint. Allt það sem telst vera tæmandi mynd af Guði er skurðgoð. Þess vegna dregur Biblían upp svo gerólíkar og andstæðar myndir af Guði. Það er svo að við skiljum að mál mannsins og tjáningarform megna ekki að lýsa Guði. Hann er handan allra skilgreininga. "Ég er sá, sem ég er," segir Guð þegar hann birtir sjálfan sig Móse. (2. Mósebók 3.14)
Hið undursamlega er að Guð, ósýnilegur Guð, sem öll tákn og vísbendingar um eru ófullkomnin og ráðgátur, hann hefur birt sjálfan sig, gefið okkur tækifæri að upplifa návist sína. Jesús Kristur, sonur Guðs, orðið sem varð hold og bjó með oss og gefur okkur anda sinn. Hann kennir okkur að ávarpa máttinn æðsta sem föður.
"Kenn oss að biðja!" báðu lærisveinarnir Jesú. Og hann kenndi þeim bænina "Faðir vor". Þar leggur Jesús okkur orð á varir og á hjarta. Bænin er svo einföld og látlaus að hvert barn getur lært, en um leið svo há og djúp að hin æðsta speki mannsandans nær seint að kafa djúp hennar. Þessa bæn gefur frelsarinn Jesús okkur til að nærast af dag eftir dag, mæta með hverjum nýjum degi, hverri nóttu, tjá með mestu gleði og dýpstu sorg. Að trúa er að biðja. Eiginlega er trú ekkert nema bæn, bæn sem barns við móðurkné eða föður. Jesús kennir okkur að ávarpa hinn æðsta mátt, Drottin alvalda, sem föður. Taktu líka eftir því sem Jesús segir um þann Guð sem bæninni er beint til: "Faðir yðar veit, hvers þér þurfið, áður en þér biðjið hann." (Matteusarguðspjall 6.8) Þrátt fyrir það þurfum við að orða þörf okkar og þrá andspænis honum í bæn, áhyggjur allar og kvíða, gleði og vonir. Bænin sem Jesús kennir er í fleirtölu, Faðir vor, það merkir "allra manna, allra jarðarbarna". Bæn í Jesú nafni merkir að taka sér stöðu með þeim öllum. Ekki bara bæn um eitthvað fyrir mig, brauð handa mér, fyrirgefningu, frelsun frá illu. Nei, við berum með okkur í bæninni öll Guðs börn á okkar víðu jörð og orðum þörf þeirra, von og þrá. Samfélag, samstaða, samhugur, það eru einkenni þeirrar trúar sem Kristur gefur. Af því að hann kennir að Guð er kærleikur og kærleikur er aldrei einsemd, sjálfhverf nautn, heldur alltaf samfélag.
Að Guð er nefndur faðir merkir ekki að Guð sé karlkyns. Hér er um myndmál að ræða sem leggur áherslu á að Guð er upphaf alls. En í bæninni er þess beðið að hann verði í huga og vitund þess sem biður "faðir VOR" - ekki bara æðri máttur í alheimsgeimi, frumorsök alls, "Alfaðir ræður ...", alheimsorkan, lífskrafturinn, heldur umhyggja eins og hjá foreldri sem elskar barn sitt og vill því allt hið besta. Hann er sá sem Jesús kallaði föður sinn og kennir okkur að biðja: Faðir vor, það er faðir okkar allra, alls fólks um víða veröld, já, alls sem lifir, alls sem andar. Öll erum við börn hans og systkini Jesú. Það þarf að verða okkur ljóst og gefa okkur öryggi og tiltrú og traust. Biblían líkir honum einnig við móður: "Hvort fær kona gleymt brjóstbarni sínu að hún miskunni eigi lífsafkvæmi sínu? Og þó að þær gætu gleymt, þá gleymi ég þér ekki." "Eins og móðir huggar son sinn, eins mun ég hugga yður, segir Drottinn." (Jesaja 49.15, 66.13)
Himinninn er það svið þar sem vilji Guðs er allt í öllu, hið góða, fagra og fullkomna. Það er ekki staður á landabréfinu, eitthvað hátt yfir jörðu. Það er andlegur veruleiki yfir og allt um kring. Himinninn fagur og blár er mynd þess ólýsanlega, vegna þess að himinninn er ógnarhár, en um leið allt um kring, lífsloftið sjálft.
Nafn Guðs merkir það sem Guð raunverulega er. Það er heilagt, allt sem Guð er og verkar er heilagt. Við biðjum þess að það verði svo í raun og sannleika hjá okkur. Það er þegar við reiknum með Guði, tökum mark á orði hans og vilja og leitumst við að breyta í samræmi við það.
Ríki Guðs merkir það svið þar sem Guð er og ræður. Það svið, sá veruleiki kemur á móti hverju mannsbarni sem veg sinn fetar á ævibraut. Við biðjum þess að það komi til okkar, svo að við trúum orði hans og reiðum okkur á vilja hans og væntum hans með gleði.
Guðsríki. Himnaríki. Eilíft líf. Eiginlega eru þetta samheiti. Guðsríki, staðsetur Jesús ekki í fjarlægri framtíð heldur í næstu nánd, mitt á meðal vor, innra með þér. Við eigum að biðja um komu þess í bæninni sem hann kenndi, "svo á jörðu sem á himni". Hinn nálægi, jarðneski raunveruleiki og hið "handan-heima", himneska. Það er eitthvað af eilífu lífi í sérhverju verki á jörðu, hverjum persónutengslum og samskiptum. Af því að Kristur hefur helgað það allt himninum sínum.
Margir bera með sér þá mynd af Guði að hann sé sem ákærandi, óttalegur, hefnigjarn. Þetta kemur fram í því hvernig talað er um Guðs vilja þegar eitthvað illt og óttalegt gerist. Jesús kennir okkur að Guð sé góður faðir sem vill börnum sínum allt hið besta, lækning og heill og líf manns og heims.
Vilji Guðs er hið góða, fagra og fullkomna. Hann mun sigra allt um síðir, en við biðjum þess að svo verði í lífi okkar að Guð fái hindrað ill ráð og vilja sem kemur í veg fyrir að við lifum í samræmi við vilja hans. Og við biðjum þess að við í hverju sem að höndum ber getum sagt: Verði þinn vilji.
Daglegt brauð, það er allt sem við þörfnumst til að lifa. Ekki aðeins matur og drykkur og aðrar nauðsynjar, heldur einnig heimili, ástvinir, samferðafólk, heilsa og kraftar til líkama og sálar, friður og réttlæti í þjóðfélaginu, hagstæð tíð til lands og sjávar.
Guð gefur okkur öllum allt sem við þörfnumst, jafnvel þótt við biðjum ekki. Það gefur hann jafnvel þeim sem ekki þekkja hann og jafnvel þeim sem hafna honum. En við biðjum þess að við gleymum ekki að þakka honum og þiggja allt úr örlátri föðurhendi hans.
Öll erum við í skuld. Við þiggjum lífslán og gæfu óverðskuldað, en bregðumst einatt skyldum okkar við Guð og náungann. Þannig erum við í skuld. Við biðjum þess að Guð fyrirgefi það, gefi upp þá skuld. Á sama hátt viljum við fyrirgefa þeim sem gera á hlut okkar og gera þeim gott.
Það er svo margt í lífinu sem mælir gegn góðum vilja Guðs, kærleika og náð og vill bregða fæti fyrir trúna. Við biðjum þess að Guð verndi okkur svo við freistumst ekki til að örvænta um kærleika hans.
Við biðjum að Guð frelsi okkur frá alls konar böli á líkama og sálu, eignum og mannorði og varðveiti okkur allt þar til hann tekur okkur heim til sín um síðir.
Bænin sem Jesús kennir tekur til hins hæsta og helgasta jafnt sem hins lægsta og hversdagslegasta. En hún er þegar allt kemur til alls bæn um að fá að hvíla í þeim örmum sem bera og halda, að vera umvafin náð Guðs sem engum bregst, hjálp hans sem aldrei þrýtur.
Það þýðir: Já, já, svo skal verða.
Við megum vera viss um að þessi bæn sem Jesús kennir sé þóknanleg Guði og verði heyrð því að hann hefur sjálfur boðið okkur að biðja þannig og heitið okkur bænheyrslu sinni.
Þú þarft ekki að kreppa hnefa og gnísta tönnum í krampakenndu: ÉG VIL, ÉG VIL, ÉG VIL! Slakaðu á, slepptu, svo Guð geti tekið við. "Verði þinn vilji, góði Guð." Auðmýkt. Það er lykilorðið.
Hvað er auðmýkt? Hvað við höfum misskilið það orð, misskilið og afbakað! Það er ekki uppgjöf hins vonsvikna. Það er ekki minnimáttarkennd og sjálfsfyrirlitning yfir eigin óverðleika. Það er ekki viðmót hins barða rakka, sem leggst fram á lappirnar og horfir ámátlega og flóttalegur upp á húsbónda sinn. NEI. Það er penninn í hendi skrifarans, leirinn í höndum listamannsins, seglið sem vindurinn fyllir og hrærir.
Leita auðmýktar ekki með hugsun þinni, heldur með lífi þínu. Leitastu við að leyfa Drottni að móta þig, stýra þér, leiða þig. Leitastu við að fylgja Kristi, gjöra öðrum það gott, sem þú vildir sjálfur fá að njóta. Elskaðu Guð og náungann, þá mýkist hjarta þitt og sál. Sönn auðmýkt gerir mann djarfan, því í algjörri hlýðni er sjálf manns sigrað. Það er óttaleysi vissunnar: "Ég veit á hvern ég trúi." (2. Tímóteusarbréf 1.12)
„Allt vald er mér gefið á himni og jörðu!“ segir Jesús. Fær það staðist? Er ekki eitthvað allt annað sem valdið hefur? Er það ekki fremur óttinn, syndin, sjúkdómurinn? Reiddur hnefinn, kaldur hrokinn og metnaðurinn?
Orð Jesú standa og eru ítrekuð við hverja skírn. Guð auglýsti almætti sitt í vanmætti og varnarleysi barnsins í Betlehem, bróðurins við Galíleuvatn, biðjandans í Getsemane, bandingjans á Golgata. Allar ráðgátur ævi þinnar og örlaga hjúpaði hann elsku sinni og náð og gaf þér nafnið sitt að ákalla í allri neyð.
Orð Krists hefur vald. En orð hefur vald aðeins að því marki sem við leyfum það. Læknirinn ráðleggur eitt og annað til hjálpar þér. Farir þú eftir því þá er vald í orðum læknisins. En ef þú ferð ekki eftir þeim færðu aldrei svar við því hvort hann hafði rétt fyrir sér. Þess konar vald er í orðum Jesú: Syndir þínar eru fyrirgefnar. Óttastu ekki! Komið til mín! Fylg þú mér! Þetta ryðst ekki inn á þig, brýst ekki í gegnum hindranir þínar og fyrirvara. Þú verður að ljúka upp fyrir orði hans og anda. Allt vald, segir Jesús, allt megnar hann nema eitt, hann megnar ekki að þvinga þann sem vill ekki ljúka upp fyrir honum.
Orðið aðventa er úr latínu og merkir "tilkoma". Það er sama orðið og í Faðir vor "til komi þitt ríki". Aðventa er undirbúningstími helgra jóla, en meira en það, hún beinir sjónum lengra fram og segir: Sá sem fæddist í Betlehem kemur enn og mun koma. Þá kom hann hulinn í barninu í jötunni og mannssyninum á krossi, bundinn viðjum mannlegs lífs, þjáningar og dauða. Þá kom hann til að frelsa, lækna, endurleysa. Nú kemur hann hulinn í hinum minnsta bróður og hulinn í vatni skírnarinnar og brauði og víni sakramentisins. En hann mun koma öllum augljós, svo hvert auga mun sjá og sérhvert eyra heyra. Hann mun koma til að dæma þennan heim og gera alla hluti nýja. Þetta segir aðventan.
Aðventa er tími vonar. Þegar skuggar skammdegisins þéttast kveikjum við aðventuljós sem vitna um komu ljóssins eilífa. Aðventuljósin í gluggunum og aðventukransarnir eru í raun bæn: Kom, Drottinn Jesús.
En þessi bæn og eftirvænting eru ekki það að horfa fram og upp í firðarbláma einhverrar óræðrar framtíðar. Það er að vera opinn fyrir honum er hann kemur hér og nú. Veita honum viðtöku er hann talar í orði sínu. Og það er að taka á móti honum er hann verður á vegi í hinum minnsta bróður og biður um hjálp, úrlausn, vera honum skjól og vörn í vanmætti hans og allsleysi. Að finna til með þeim sem þjáist, fagna með þeim sem gleðst, vera styrk hönd þeim sem fálmar í myrkrinu. Og tendra ljós er lýsa megi heim.
"Yður er í dag frelsari fæddur, sem er Kristur Drottinn." Það er boðskapur jólanna. Hvað merkir það?
Guð kominn á þessa jörð í Jesú Kristi til að frelsa heiminn, mátturinn æðsti í alheimi kominn í barni sem úthýst var og lagt í jötu, almættið komið til að vitja þín, til að kalla þig til lífs með sér, til að vera hjá þér og frelsa þig maður, til að frelsa þig jörð. Ekki með valdi heldur varnarlaus og máttvana.
Hvað segir það þér þá um Guð? Hvað segir það þér um návist hans í örlögum þínum, þú sem hræðist þöglan himin og fjarlægan Guð og dimman heim? Óttastu ekki, segja jólin þér, Guð er hjá þér og helgir englar hans.
Í þessu varnarleysi birtist það vald sem öllu valdi er æðra, já, og hann mun sigra um síðir. Það sem þú sérð og skynjar í barninu í jötunni og boðskap helgra jóla, það birtir innsta eðli tilverunnar og markmið sögu mannsins á jörðu: gleðin og góðvildin, mildin og kærleikurinn, miskunnsemin, fyrirgefningin og friðurinn, svo varnarlaust sem það nú er í heimi græðgi og taumleysis, svo lítilsmegandi í niðdimmu einsemdar og vonleysis, svo máttvana í myrkri ofbeldis og grimmdar, varnarlaust eins og lítið barn, hljóðlátt eins og bæn á barnsvörum, flöktandi eins og kertaljós á vetrarkvöldi. JESÚS KRISTUR, frelsari heimsins.
Fastan, sjö vikna fastan hefst með öskudegi og lýkur að kvöldi laugardagsins fyrir páska.
Um aldir nýtti kirkjan föstuna til að læra að beygja "holdsins og hjartans kné" með líkamlegri föstu og fræðslu um meginatriði trúarinnar, þroska í bænalífi, styrkingu í trú og kærleika. Og fasta er að breyta á einhvern hátt lífsvenjum sínum og neysluvenjum. Hún er tjáning samstöðu með þeim sem skortir sitthvað það sem við teljum nauðþurftir og samstöðu með jörðinni sem líður vegna ofríkis og neysluþarfa okkar. Við þurfum líka að læra á ný að meta nauðsyn hins líkamlega undirbúnings og helga líkama okkar, því trúin er ekki aðeins hugarstarfsemi. Um föstutímann íhugar kirkjan píslarferil frelsarans. Passíusálmar Hallgríms Péturssonar eru ómetanleg leiðsögn við þá íhugun og dýrmætur trúar- og bænaskóli.
Dymbilvika, kyrravika, hefst með pálmasunnudegi. Þá er minnst innreiðar Jesú í Jerúsalem. Á skírdag minnumst við síðustu kvöldmáltíðar Krists er hann stofnaði heilagt altarissakramenti. Á föstudaginn langa minnumst við krossdauða Krists. Hann dó svo við mættum lifa. Trúariðkun á dymbilviku er íhugun þess leyndardóms sem þjáningin er, vonleysið, dauðinn. Og þar er Kristur hjá og líkn hans.
Sérhver sunnudagur árið um kring er í raun og veru páskadagur, fyrsti dagur hverrar viku, þar sem kirkjan, vinir Jesú og lærisveinar koma saman til að minnast Jesú og mæta honum, við skírnarlaug og altarisborð. Sérhver sunnudagur er páskadagur, dagur nýs upphafs, nýrrar byrjunar, dagur vonar, er við setjum okkur fyrir sjónir þetta undur að Kristur er upprisinn! Kærleikurinn er sterkari en hatrið, já, sterkari en dauðinn og mun hafa síðasta orðið en ekki forlögin, lögmálið, dauðinn. Og þess vegna dirfist kirkjan að tala um lifandi von við látinna gröf, tala um upprisu og eilíft líf og endurfundi ástvina. Kristur er sannarlega upprisinn! Hinn krossfesti reis af gröf. Úr sorginni og harminum rís huggunin. Kristur er upprisinn og hann er að verki í heimi okkar í orði sínu og anda. Hann vekur og glæðir trú og von og kærleika í hjörtum og vitund breyskra og dauðlegra manna. Hann reisir þar upp nýtt líf í miskunnsemi og fyrirgefningu, líf í samstöðu með þeim sem minnimáttar eru, líf í lotningu fyrir lífinu og hlýðni við herra þess.
Hvítasunna er fæðingarhátíð kirkjunnar. Kristin kirkja varð til fyrir kraft heilags anda. Hún birtist sem frumgróði, fyrsta uppskera nýrrar sköpunar, fyrirheit um þann auð, þá ríkulegu uppskeru sem í vændum er þegar vilji Krists og vald verða allt í öllu. Hvítasunnan dregur upp mynd af kirkju Krists sem samfélagi fólks þar sem nýr skilningur vex fram þvert á allt sem aðskilur, sundrar og eyðir, samfélag sem vex í trú og innri styrk. Hvítasunna beinir sjónum til heilags anda sem gerir það að verkum að Guð verður raunveruleiki, raunveruleg, lifandi návist, orð sem hljómar og bergmálar í hjörtum manna og vekur trú sem starfar í kærleika. Guð gefi oss öllum anda sinn, anda Krists, anda skilnings milli manna og þjóða, anda samstöðu, samúðar, samkenndar, virðingar og lotningar, þakklætis og auðmýktar, anda fórnarlundar og hjálpfýsi, anda trúar, anda vonar, anda kærleika, anda og áhrif Jesú Krists - sundruðum heimi og særðum til heilsu og lífs.
Orðið friðþæging er sótt í fórnarhugmyndir Gamla testamentisins. Fórnirnar gerðu manninum mögulegt að nálgast Guð. Fórnirnar voru stöðug áminning um að syndin er alvara, dauðans alvara. Sá sem færði fórn var að viðurkenna að fórnarlambið gæfi líf sitt í hans stað. Orðið endurlausn vísar til þess þegar maður greiddi fé til að leysa fanga eða þræl, eða borgaði upp stóra skuld fyrir annan.
Fórnirnar voru aðeins fyrirmynd þess sem koma skyldi. Fórnarlambið í Gamla testamentinu er fyrirmynd lambsins sem Guð lagði til, son sinn, Jesú, svo allar fórnir yrðu ónauðsynlegar og skuldabréf syndarinnar uppgreitt að fullu. Það segir kross Krists. Þar er friðþæging vegna afbrotanna, lausnargjaldið sem gerir okkur frjáls undan kröfum lögmálsins. "Ó, þú Guðs lamb, Kristur, þú sem burt ber heimsins synd, miskunna þú oss."
Sagan um syndafallið í upphafi fyrstu Mósebókar er ekki skilgreining á syndinni, heldur frásögn sem varpar ljósi á eðli hennar og áhrif. Hún sýnir að syndin er leyndardómur sem ekki verður skýrður. En hún veldur róttækri röskun í lífinu, blygðun, tortryggni, ásökun, einsemd og ótta, böli og sorg. Hún er bölið í allri þjáningu og sársaukinn sem dýpst nístir. Hið illa, syndin, er ekki einstök afbrot heldur það sem fær menn til að snúa baki við Guði og forðast hann og þá um leið að snúast gegn náunga sínum og lífinu. Það sýnir yfirgangur mannsins gegn minnimáttar og lífríki jarðar. Mannkynið allt hefur brotið gegn Guði, óhlýðnast vilja hans. Þess vegna sendi Guð son sinn til að frelsa. Hann er frelsari heimsins og allra manna, allra jarðarbarna. "Því svo elskaði Guð heiminn, að hann gaf son sinn eingetinn, til þess að hver sem á hann trúir glatist ekki, heldur hafi eilíft líf." (Jóhannesarguðspjall 3.16)
Mörg þúsund ára gömul bók, bókasafn reyndar með 66 bækur, stórar og smáar, sögurit, annála, ljóð og sálma, spekimál, tækifærisbréf. Elstu þættir Gamla testamentisins eru um þrjúþúsund ára gamlir. Yngsta rit Nýja testamentisins er frá því snemma á 2. öld eftir Krist. Þessi rit geyma mikla fjársjóði. Þau komu ekki svífandi ofan af himnum, þau eru rituð af fólki, sem innblásið var af anda Guðs, gripið af áhrifamætti hans. Þess vegna kallast Biblían Guðs orð. Það er ekki prentsvertan á síðum Biblíunnar sem er Guðs orð. En bókstafir hennar og orð eru verkfæri, eða eigum við að segja hljóðfæri heilags anda. Þess vegna verðum við að lesa hana með bæn um leiðsögn heilags anda.
Orð Guðs í Biblíunni birtist okkur bæði sem lögmál og fagnaðarerindi, kröfurnar og góðu fréttirnar. Lögmálið birtir okkur vilja Guðs og markmið með líf okkar og heimi. Lögmálið dæmir og áminnir. Fagnaðarerindið segir okkur hvað Guð gefur okkur til bjargar. Okkur sem missum marks og bregðumst gaf hann son sinn, Jesú Krist. Fagnaðarerindið hughreystir, sýknar og náðar. Fagnaðarerindið og lögmálið eru ekki formúlur, heldur boð og vitnisburðir. Þess vegna er opinberun Guðs í Biblíunni ekki bara hlutlægar staðreyndir, heldur umfram allt persónulegar skírskotanir og vitnisburður sem við tökum afstöðu til í trú. Biblían er torskilin á köflum og Gamla testamentið sýnir okkur oft og tíðum framandi menningu og hugarheim. Því er mikilvægt að minnast þess að lesa Biblíuna með Jesú Kristi. Orð ritningarinnar eru undursamleg orð lífsins sem leiða okkur til Hans sem er Orð lífsins. Allur boðskapur Biblíunnar bendir fram til hans. Lúther sagði að Gamla testamentið væri jatan sem Jesús var lagður í. Fyrirheitin rætast í honum. Í ljósi hans ber okkur að lesa og túlka og leita leiðsagnar.
Þegar Biblían reynist torskilin er gott að minnast ráðleggingar Williams Booth, stofnanda Hjálpræðishersins: "Ég les Biblíuna mína á sama hátt og ég borða fisk: Ég legg beinin til hliðar og borða fiskinn."
Ég trúi á Guð, föður almáttugan, skapara himins og jarðar.
Ég trúi á Jesú Krist, hans einkason, Drottinn vorn, sem getinn er af heilögum anda, fæddur af Maríu mey, píndur á dögum Pontíusar Pílatusar, krossfestur, dáinn og grafinn, steig niður til heljar, reis á þriðja degi aftur upp frá dauðum, steig upp til himna, situr við hægri hönd Guðs föður almáttugs og mun þaðan koma að dæma lifendur og dauða.
Ég trúi á heilagan anda, heilaga almenna kirkju, samfélag heilagra, fyrirgefningu syndanna, upprisu mannsins og eilíft líf.
Til er saga um múslima sem kom til kristins stjórnmálaleiðtoga í landi sínu og sagði við hann: "Þú getur ekki verið leiðtogi þessa lands, maður sem trúir á þrjá Guði, Guð föður, son og heilagan anda, 1 + 1 + 1, það eru þrír!" "Nei," svaraði hinn, "Faðir, sonur og heilagur andi, það er 1 x 1 x 1 sem eru - EINN!"
Þótt sagan sé snjöll á það að Guð er einn og þrennur, þríeinn, ekkert skylt við stærðfræði. Það er lýsing hins eilífa kærleika. Þrenningarkenningin svokallaða er tjáning þess að Guð er kærleikur. Hún er sprottin úr trúarreynslu kristinna manna, því hvernig við mætum Guði, reynum og sjáum verk hans, þiggjum elsku hans. Þetta er játning trúar, játning sem tjáð er í bæn og tilbeiðslu og þakkargjörð.
Guð er kærleikur. Það felur í sér gagnkvæmni og samfélag. Kærleikur, ást er aldrei til í einangrun. Kærleikur felur í sér að gefa og þiggja. Í kærleika felst líka það að fórna, gefa skilyrðislaust, virða, þjóna. Þessi gjöf og þökk og gagnkvæmni kærleikans í mannlífinu er ófullkomið endurskin og óljós endurómur Guðs - föður, sonar og heilags anda. Bænin er heimboð í það samfélag, að ganga með Guði.
Að Guð er heilög þrenning segir okkur að við eigum að gera okkur í hugarlund Guð sem kraft - hreyfiafl, fremur en kyrrstöðu. Á sama hátt og vindurinn, eldurinn, vatnið birtast okkur í þrenns konar myndum sem eining sönn í þrennum greinum, þannig mætir Guð okkur sem virkur áhrifamáttur.
Einn hinna fornu kirkjufeðra sagði þetta um þrenninguna: "Guð faðir réttir tvær hendur til okkar mannanna, son og heilagan anda, til að umfaðma okkur elsku sinni." Sennilega er þetta besta mynd þrenningarinnar: opinn faðmur kærleikans.
Að Guð er nefndur faðir er myndmál sem leggur áherslu á að Guð er frumorsök, upphaf alls. Og að Guð er ekki bara æðri máttur í alheimsgeimi. Hann er umhyggja, eins og hjá föður eða móður sem elskar barn sitt og vill því allt hið besta, faðir alls sem lifir, alls sem andar. Öll erum við börn hans.
Að Guð er almáttugur og alvaldur merkir að ekkert svið tilverunnar er utan valdsviðs hans og návistar. Hugtakið "Drottinn allsherjar" eða "Drottinn hersveitanna" merkir að hann hefur hersveitir engla og öll öfl hins góða til ráðstöfunar. Það merkir ekki að Guð sé orsök alls sem gerist, sendi slys og áföll í veg fyrir okkur. Nei, þótt slík hugsun gefi fólki stundum styrk og djörfung í mótlæti þá er í henni fólgin uppgjöf andspænis aðstæðum sem er afar fjarri því sem Kristur sýnir og kennir. Kristur brást við ranglæti, böli og þjáningu með réttlátri reiði og sorg. Og hann kallar okkur til að hjálpa, lina þrautir, lækna og hugga. Hvert sinn sem þjáningin verður á vegi þá er þar fólgin áskorun til okkar um að bregðast við eins og hann.
Trúarjátningin svarar spurningunum um hvaða öfl séu við stjórn í lífi okkar og örlögum, hvað búi að baki þeim margvíslegu undrum og furðum sem lífið og tilveran búa yfir.
Sköpunarsögurnar í 1. og 2. kafla 1. Mósebókar eru ekki eini vitnisburður Biblíunnar um sköpunina - sköpunarstef eru ótal mörg í Biblíunni. Umfram allt í sálmunum. "Fyrir orð Drottins voru himnarnir gjörðir og öll þeirra prýði fyrir anda munns hans ... því að hann talaði - og það varð, hann bauð - þá stóð það þar." (Sálmarnir 33.6-9) Og í Jobsbók: "Hvar varst þú, þegar ég grundvallaði jörðina? Seg fram, ef þú hefir þekkingu til. Hver ákvað mál hennar - þú veist það! - eða hver þandi mælivaðinn yfir hana? Á hvað var stólpum hennar hleypt niður, eða hver lagði hornstein hennar, þá er morgunstjörnurnar sungu gleðisöng allar saman og allir guðssynir fögnuðu?" (Jobsbók 38.4-7) Og hjá Jesaja eru líka sköpunarsögur, sköpunarstef: "Svo segir Drottinn Guð, sá er skóp himininn og þandi hann út, sá er breiddi út jörðina með öllu því, sem á henni vex, sá er andardrátt gaf mannfólkinu á jörðinni og lífsanda þeim, er á henni ganga " Já, svo segir Drottinn, sá er himininn hefir skapað - hann einn er Guð, sá er jörðina hefir myndað og hana til búið, hann, sem hefir grundvallað hana og hefir eigi skapað hana til þess, að hún væri auðn, heldur myndað hana svo, að hún væri byggileg: Ég er Drottinn og enginn annar." (Jesaja 42.5, 18)
Allt eru þetta lofsöngsljóð. Það sem býr að baki sköpunartrúnni er sú fagnaðarríka vissa að tilveran er gjöf Guðs og hún er lögmálsbundin heild - sbr. viðlagið í 1. Mósebók 1: "Guð sá að það var gott ..." - þannig úr garði gerð að hún þjónar markmiðum kærleika hans. Það er gott. Hver hlekkur lífkeðjunnar hefur sitt hlutverk og sess og þar ríkir dýrmætt jafnvægi og regla.
Sköpunarsögurnar og stefin sýna að upphaf tilverunnar er óskiljanlegt undur og leyndardómur: þetta að heimurinn skuli vera til, en ekki eitt gapandi tóm og óskapnaður. Sköpunarfrásagnir Biblíunnar eru vitnisburður og lofgjörð, en líka baráttusöngvar. Við þurfum ekki að lúta ópersónulegum öflum forlaga og tilviljana. Að baki tilverunni er vilji og vald sem er kærleikur, góðvild og gleði, umhyggja fyrir lífinu, hinu brothætta og auðsæranlega lífi.
Allt sem er, er svar við orði Guðs. Það er undrið sem sköpunarfrásagnirnar, sköpunarstefin fjalla um. Þau fjalla ekki um þróun eða frumsprengingu eða þess háttar. Það er verkefni vísindanna. Skynsemin vill skilja samhengið í tilverunni, en trúin játar og treystir, tilbiður og þakkar. Sjá Hebreabréfið 11.3: "Fyrir trú skiljum vér, að heimarnir eru gjörðir með orði Guðs og að hið sýnilega hefur ekki orðið til af því, er séð varð."
Guð setur óskapnaðinum takmörk. Þess vegna eru sköpun og endurlausn ekki andstæður eða aðskildir þættir í verki Guðs, heldur ein heild. Guð frelsar frá dauða og tortímingu, það er sköpun. Þegar Jesús læknar sjúkan, gefur blindum sýn, reisir lamaðan, þá er það sköpun. Upprisan er sköpun, frumgróði þeirrar miklu endursköpunar allra hluta er verður þegar Guð skapar nýjan himin og nýja jörð (sjá Opinberun Jóhannesar 21) og ekkert er framar til sem ógnar hinni góðu reglu Guðs. Syndin, sorgin, dauðinn afmáð, og Guð er allt í öllu. Þá hefur það ræst sem við biðjum um: "Til komi þitt ríki. Verði þinn vilji."
Að Jesús er einkasonur Guðs, eingetinn sonur Guðs, er ekki líffræðileg skilgreining heldur undirstrikun þess að hann er samur föðurnum, "Guð af Guði, ljós af ljósi, sannur Guð af Guði sönnum ..." eins og segir í Níkeujátningunni.
Að Jesús er Drottinn merkir að hann hefur æðsta vald. En hann sýnir vald sitt ekki með því að láta þjóna sér, heldur með því að þjóna, ekki með því að refsa og eyða heldur þyrma og miskunna. Og hann vill verða Drottinn þinn, að þú lútir valdi hans og leiðsögn. Hann vill vísa þér veginn til lífsins.
Kristin trú slær því föstu að í manninum Jesú frá Nasaret hafi Guð birt, afhjúpað sjálfan sig. Lífssaga Jesú er saga manns sem lifði kjör manna í heiminum okkar, sonur Maríu, ólst upp í Nasaret, grét og ambraði eins og við þegar við vorum smá, tuskaðist við hina strákana, fann til þreytu eftir langan dag, svengdar og kulda, naut gleðinnar yfir góðri máltíð og hlýju rúmi og værum svefni. Hann kunni að meta gildi mannlegra samskipta og fann vonbrigðin yfir því sem miður fór og sorg yfir missi. Hann hló og gerði að gamni sínu, reiddist þegar að honum var vegið, kveið fyrir sársauka, hræddist hið ógnvænlega, óttaðist dauðann. Maður eins og ég og þú. En þau sem þekktu hann best sáu annað og meira. Þau skynjuðu návist Guðs og mátt í lífi hans. Og þegar hann sagði orðin stóru og óskiljanlegu: "Sá sem hefur séð mig hefur séð föðurinn ..." (Jóhannesarguðspjall 14.9) og önnur þvílík, þá trúðu þau. Kristin trú er byggð á vitnisburði þeirra, kærleika og trú sem merlar allan boðskap Nýja testamentisins, "Drottinn minn og Guð minn!" (Jóhannesarguðspjall 20.28)
Að Jesús er Kristur merkir að hann er konungurinn sem Gyðingaþjóðin vænti að Guð myndi senda til að afmá alla óvini þjóðarinnar og innleiða friðarríkið. Kristur, Messías, hinn smurði, yrði eins og annar Davíð og því er hann stundum nefndur "sonur Davíðs". Hann væri guðdómlegur í líkingu manns, "mannssonur". Nýja testamentið geymir ótal slíkar skírskotanir til Messíasarvona Gyðinga. En Jesús hafnar í veigamiklum atriðum þeim búningi sem þær vonir birtust í. Hann hafnaði því að Messías myndi endurreisa stórveldi Gyðinga og setjast á valdastól í Jerúsalem. Hann lagði áherslu á að ríki sitt, Guðs ríki, væri andlegs eðlis, í hjörtum mannanna, og öllum opið, öllum þeim sem trúa og elska. Það sjáum við í sæluboðunum í upphafi fjallræðunnar.
Enn er hér ekki um líffræði að ræða heldur lofsöngsljóð. Jesús sem er Guð af Guði, ljós af ljósi, sannur Guð, er líka sannur maður, raunverulegur maður. Sannur Guð og sannur maður í senn. Því er lýst með ljóðrænum hætti sem engin orð fá skýrt til hlítar. Hann varð til í móðurlífi meyjarinnar í Nasaret. Það var guðdómlegt kraftaverk, svo sem reyndar sérhvert sinn sem líf verður til, lifandi mannsbarn í lífi móður. Sérhver getnaður, hver fæðing, er kraftaverk Guðs, og sérhvert barn er heilög Guðs gjöf. "Í hverju barni sé ég þína mynd," segir skáldið um Jesúbarnið. Jesús er þó einstæður. Hann einn allra þeirra sem fæðst hafa á jörð, er Guð í mannlegu holdi. "Ég og faðirinn erum eitt," segir hann um sjálfan sig. "Sá sem hefur séð mig hefur séð föðurinn." Þess vegna kallast og hún sem hann fæddi, María, Guðs móðir.
Ásamt nafni Maríu, móður Guðs á jörð, nefnir trúarjátningin nafn landstjórans, Pílatusar. Það er illþolandi að nafn þess huglausa tækifærissinna skuli vera nefnt í helgum texta. En það staðsetur Jesú í sögu okkar heims. Á dögum og með dómi hins rómverska landstjóra er Kristur píndur og deyddur á krossi.
Dauði hans var ekki skindauði, dá. Hann var raunverulega dáinn, um hríð var ástand hans hið sama og allra þeirra sem andast, deyja. Það segir okkur að ekkert getur nokkru sinni skilið okkur frá Kristi, ekki líf né heldur hel. Þetta getur líka merkt að jafnvel hinir dánu heyra raust Krists og eiga von um lausn og hjálp.
Upprisa Jesú hins krossfesta er öflug andmæli Guðs við ranglæti, þjáningu og dauða í sérhverri mynd. Upprisa Jesú staðfestir að Jesús hafði rétt fyrir sér en ekki þeir sem dæmdu hann. Upprisan er staðfesting þess að líf hans, líf kærleikans, mildi og miskunnsemi, réttlætis og sannleika - er Guði þóknanlegt, en EKKI hrokinn og hrottaskapurinn og ofurefli ofbeldis og valdbeitingar.
Þegar bölsýnin og lamandi vanmáttartilfinningin leggjast yfir eins og mara. Þegar æ fleiri spyrja í alvöru: Á heimurinn sér aðra framtíð en upplausnina, kreppuna, vaxandi gjá og andstæður milli stétta og þjóða og kynþátta? Já, segja páskarnir: Kristur er upprisinn. Hann er að verki í heimi okkar. Boðskapur páskanna er öflug áeggjan og köllun til sérhvers manns að taka háttarskiptum með endurnýjun hugarfarsins og lifa með Kristi í fylgd hans í trú og von sem starfar í kærleika.
Hann mun koma aftur, birtast öllum ljós. Nú ekki hulinn eins og forðum, sem barnið í Betlehem, meistarinn frá Nasaret, sakamaðurinn á krossinum. Hann birtist, ekki hulinn eins og nú í sakramentunum, eða í hinum minnsta bróður sem biður um hjálp. Hann mun birtast öllum, þessi hulda návist í öllu sem er. Sú kemur stund að tjald tímans fellur og efnið lýtur andanum og tíminn eilífðinni. Kristur mun birtast öllum ljós, eins og þegar eldingin leiftrar á næturhimni og allt verður bjart. Og við munum þekkja hann aftur. Og þeir sem elska hann og þrá munu fyllast óumræðilegri gleði.
Reikningsskil, uppgjör. Þegar allt upplýsist, ráðgátur og spurningar allar. Hið illa verður upprætt, hið góða hlýtur umbun sína. Hugsunin um dóminn er í hugsun og máli Biblíunnar umfram allt þrungin gleði. Því það er Drottinn sem dæmir. Það er Drottinn sem hefur síðasta orðið, réttlætið, kærleikurinn, náðin. Og við höfum þeim mun meiri ástæðu til að fagna í þeirri von, því við höfum séð hann og þekkjum hann, dómarann, það er Jesús. Hugsunin um dóminn er ekki sett til að skelfa börn og ógna, öðru nær. Dómurinn er Guðs en ekki manna. Því munu niðurstöður hans koma á óvart. Aftur og aftur er það stef í guðspjöllunum: "Hinir síðustu verða fyrstir ..."
Guð helgur andi: Sköpunarmátturinn, návist Guðs og virkni á jörðu, í lífi manns, vitund og vilja. Áhrifamáttur, heilög návist, óbundin viðjum tíma og rúms. Návist, alls staðar og ávallt hjá okkur alla daga, allt til enda veraldar. Návist, nær okkur en okkar eigin hugur og hjarta, vitund og vera. Heilagur andi, hjálparinn, líka kallaður huggarinn eða talsmaðurinn.
Vegna hans tölum við ekki um Jesú Krist í þátíð, heldur sem lifandi raunveruleika hér og nú, áhrifavald í lífi okkar, á okkar dögum, þessari stundu. Ekki bara boðskap hans, heldur að hann hefur áhrif eins og góður vinur, ástvinur, sem uppörvar, styrkir, áminnir, elskar. Vegna heilags anda fá orð Biblíunnar líf og tala til okkar sem lifandi orð af vörum ástvinar, en ekki þurr texti í þungri bók.
Í skírninni öðlaðist þú heilagan anda Guðs. Í fyrstu var hann aðeins lítill neisti í sálu þinni. En þegar Kristur fær að komast að og anda á þennan litla neista, þá lifnar hann og logar, vermir og lýsir. Það merkir að við eigum að iðka trúna á Guð. Leitast við að fara eftir boðum Jesú. Þegar hann segir: Fylg þú mér! Og þegar hann segir: Elska skaltu Guð af öllu hjarta og náungann eins og sjálfan þig. Líka þegar hann segir: Allt sem þér viljið að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra. Og: Biðjið, leitið, knýið á! Að breyta eins og hann. Láta hann móta viðhorf okkar, vilja, breytni og viðmót. Leitast við að trúa, vona og elska, hafa Jesú í huga og minni.
Hvað er kirkja? Orðið merkir "það sem tilheyrir Drottni" eða "það sem Guð á". Kirkjan er heilög, það merkir, frátekin fyrir hinn heilaga, fyrir Guð. Þar er fyrst og fremst átt við það fólk sem Drottinn hefur helgað sér, tekið frá fyrir sig. Almenn, það er sama orð og orðið kaþólsk. Það merkir að hún nær til alls fólks um víða veröld, já, og á himni og jörðu, liðinna kynslóða og ókominna. Og þar rúmast allir inni. Jafnt hinn sterki og veiki, smáði og voldugi. Þar rúmast jafnt leitandinn og efasemdamaðurinn sem og hinn trúarvissi og sannfærði.
Kirkjan er í trúarjátningunni vegna þess að það sem við sjáum í kirkjunni í sögu og samtíð ber því miður ekki alltaf vott um guðlega návist, líf og mátt. En í þessari svo oft veiku og vanmegna, sundruðu og syndugu kirkju mælir Drottinn sér mót við okkur, jarðarbörn. Og um hana og okkur á það við sem postulinn segir: "... líf yðar er fólgið með Kristi í Guði." (Kólossubréfið 3.3)
Við sjáum veikburða kirkju, hálf hjáróma í fjölþættu og tæknivæddu samfélagi. Við trúum á heilaga, almenna kirkju, þar sem er samfélag heilagra, fyrirgefning syndanna, upprisa mannsins og eilíft líf. Þar vill Drottinn mæta okkur og gefa okkur trú.
Við lærum að trúa með því að trúa, iðka trúna. Eins og við lærum að hjóla með því að hjóla. Fyrst er það trú, þú trúir því að þetta sé mögulegt, þú sérð aðra gera þetta. Þér er sagt til, svona áttu að bera þig að, svo reynirðu, dettur, reynir aftur og hættir ekki fyrr en þú getur hjólað, og það verður þér eiginlegt. Þú veist ekki af því, hjólið er orðið hluti af þér.
Í samfélagi kirkjunnar mætum við leiðsögn, boðun. Það er Biblían og hefðin og reynsla kynslóðanna á samleið sinni með Kristi. Spurningar um lífið, tilveruna, dauðann, tilgang og merkingu hljóma og mæta sögum og athöfnum sem vísa til þeirrar áttar þar sem svarið er að finna. Og meira en það. Í þessu er sjálfur Guð að laða og leiða líf og heim til sín.
Iðkun og atferli kirkjunnar er ekki eitthvað til að horfa á og skoða utan frá heldur mynstur og merkingarform sem okkur er veitt til að ganga inn í. "Nú sé ég! Nú veit ég að Jesús Kristur er frelsari minn og Drottinn." Að sjá og vita er ekki bara tilfinningar heldur vilji, vit og hjarta, samfélag. Guð hefur skapað alla í sinni mynd. Hann hefur lagt lögmál sitt í brjóst allra manna. Allir eiga sér þrá og von til Guðs. En það nægir ekki. Maður þekkir enga manneskju af skilgreiningum sálfræði, taugalæknisfræði, félagsfræði - aðeins með ást, kærleika, vináttu. Eins er trúin vinátta, samfélag, samleið með Kristi.
Altarisgangan er sáttmálinn sem Guð gerði við mannkynið í Jesú Kristi. Því fær efi manns ekki haggað, né heldur syndin. Krossfestur og upprisinn Kristur kemur til þín. Hann gaf líf sitt "fyrir ÞIG". Þau orð, sá boðskapur er borinn fram af vanmegna kirkju og prestum. Í leirkeri er fjársjóðurinn óviðjafnanlegi hulinn. Hulinn öllu nema augum trúarinnar.
Orðin "eilíft líf", "himnaríki" og "Guðs ríki" eru samheiti, lýsa sama raunveruleika. Það er Guð og vilji hans. Eilíft líf er líf mettað návist Guðs, þar sem kærleikur hans er allt í öllu, umvefur, gagntekur og umskapar allt. Sá sem þiggur þann kærleika hér og nú á þegar lífið eilífa, er stiginn yfir frá dauðanum til lífsins.
En upprisa mannsins? Stíga hinir dauðu upp úr moldinni? Nei. Upprisa er ný sköpun.
Hvað er persóna manns? Hvað gerir að þú ert þú, sem þrátt fyrir langa ævi og jafnvel mikinn reynsluskóla ert önnur manneskja en þú varst fyrr, og þó ertu þú, þrátt fyrir allt? Upprisan er þetta: Guð þekkir þig eins og þú ert. "Ég kalla þig með nafni, þú ert minn," segir hann. Hann reisir líf þitt af dauða.
Upprisa merkir að það er sama persóna sem lifir. Lærisveinarnir þekktu Jesú aftur, er hann birtist þeim upprisinn. Upprisufrásögurnar leggja áherslu á að það var lifandi Jesús sem þeir mættu. Það var ekki bara sál hans sem lifði og birtist þeim í svip, heldur og líkami hans, ummyndaður. Upprisan er mannsins alls, eilífa lífið er í samhengi við þetta líf hér og nú. "Ég mun sjá yður aftur," segir Jesús. "Og hjarta yðar mun fagna og enginn tekur fögnuð yðar frá yður." Í ljósi þeirrar trúar getum við vænst endurfunda við ástvini.
Orðið engill merkir sendiboði, boðberi Guðs. Englar Guðs eru verkfæri vilja hans. Í Biblíunni eru hugtökin engill Guðs og Guð oft samstæðrar merkingar. En oftar er engill vera sem lifir í návist Guðs, augliti til auglitis við hann, andavera, sköpuð af Guði eins og maðurinn, en án jarðnesks líkama. Í Gamla testamentinu koma þeir oft fram sem menn, en líka er þeim þar, eins og í Nýja testamentinu, lýst með skínandi ásjónu og fegurð. Þeir bera þá vitni um himneska dýrð. Þegar englar eru sýndir með vængi í myndlistinni þá er það tákn. Vængirnir tákna að englarnir eru fljótir í förum að framkvæma vilja Guðs.
Gabríel og englarnir í Betlehem boðuðu fæðingu frelsarans og fjöldi himneskra hersveita sem lofuðu Guð. Engill kom og hughreysti Jesú þegar hann baðst fyrir í dauðans angist í grasgarðinum á skírdagskvöld. Englar birtust við upprisu Krists og koma við sögu í Postulasögunni. Jesús talar um engla Guðs á himni. Þegar hann talar um börnin og fordæmir þá sem hneyksla smælingja þá segir hann: "... englar þeirra [þ.e. barnanna] á himnum sjá jafnan auglit míns himneska föður." (Matteusarguðspjall 18.10) Út frá þessum orðum er dregin trúin á persónulega verndarengla, sem skipar veigamikinn sess í bæna- og trúarlífi kirkjunnar.
Af dæmisögu Jesú um ríka manninn og Lasarus er sú hugsun dregin að englar beri sál hins látna til himins.
Mikilvægt er að minnast þess að englar eru eins konar framlenging Guðs, verkfæri hans, jafnvel á stundum samheiti við Guð. Englar Guðs minna okkur á að Guð á sér margvísleg verkfæri og votta í baráttu góðs og ills, sýnileg og ósýnileg öfl. Við erum kölluð til að taka undir með englunum og vera þannig á einhvern hátt vottar og verkfæri Guðs og hins góða.
Biblían segir að Guð hafi skapað okkur af leiri jarðar - og því munum við aftur verða mold. Það merkir að við erum hluti lífkeðju jarðarinnar. Allt sem lifir visnar og deyr.
Dauðinn er leyndardómur, eins og lífið, getnaður, fæðing, ástin. Leyndardómur er ekki sama og leyndarmál eða gáta. Leyndarmál hættir að vera til þegar því er ljóstrað upp og gáta er engin gáta þegar hún er ráðin. En leyndardómur verður því meiri leyndardómur sem við fáum meiri innsýn í hann. Við þögnum andspænis honum í lotningu. Innsta eðli tilverunnar er slíkur leyndardómur. En andspænis þeim leyndardómi eigum við traust athvarf hjá honum sem hefur lykla dauðans og heljar, Jesú Kristi.
Vegna syndarinnar er dauðinn óvinur lífsins. En Jesús Kristur hefur sigrað dauðann. Því er dauðinn þeim sem trúir dyr til eilífa lífsins. Dauðinn skilur jafnan eftir sorg, því dauðinn aðskilur þá sem unnast. En hann getur ekki skilið okkur frá Guði ef við treystum honum, trúum á hann.
Þegar við deyjum, þá vill engill Drottins fá að taka sál okkar og bera hana inn í himininn, til Guðs. Á efsta degi reisir Guð okkur svo upp til eilífs lífs og endurfunda. Allt er þetta myndmál, tilraunir til að lýsa því ólýsanlega. Í eilífðinni, í himni Guðs er enginn tími, allt ein andrá, þrungin gleði og friði.
Í skírninni gefur Guð okkur hlutdeild í eilífu lífi. Við fáum að skynja gleði þess og frið í trú og von og kærleika. Í þeirri trú, von og kærleika lifum við í samfélagi við Guð, leitumst við að hlúa að lífinu og bæta það og horfum æðrulaus mót framtíðinni í von.
„Elska skalt þú Drottin, Guð þinn, af öllu hjarta þínu, allri sálu þinni og öllum huga þínum. Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig.“ (Matt. 22.37-39)
„Allt sem þér viljið, að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra.“ (Matt 7.12)
Ég er Drottinn, Guð þinn, þú skalt ekki aðra guði hafa.
Þú skalt ekki leggja nafn Drottins Guðs þíns við hégóma.
Halda skaltu hvíldardaginn heilagan.
Heiðra skaltu föður þinn og móður.
Þú skalt ekki mann deyða.
Þú skalt ekki drýgja hór.
Þú skalt ekki stela.
Þú skalt ekki bera ljúgvitni gegn náunga þínum.
Þú skalt ekki girnast hús náungan þíns.
Þú skalt ekki girnar konu náunga þíns, þjón, þernu, fénáð né nokkuð það sem náungi þinn á.
Boðorðin tíu eru meginatriði lögmáls Guðs. Jesús leggur áherslu á að þau megi draga saman í tvöfalda kærleiksboðið. Guð setti lögmálið mannsins vegna, í þágu lífs og gæfu manns og heims. Það er sett lífinu til varnar en ekki til að kúga það og kremja, þetta líf sem er svo auðsært og brothætt. Leiðsögureglan sem Jesús gefur okkur er gullna reglan: "Allt sem þér viljið að aðrir menn gjöri yður það skulið þér og þeim gjöra." Dæmisögur Jesú og ræður, svo sem fjallræðan, og ekki síst fordæmi Jesú sjálfs, sýna okkur megináherslur hans hvað varðar breytni manna.
Siðaboðin eru nefnilega ekki ótvíræð í smáatriðum. Við verðum að taka afstöðu af ábyrgð. Menning og löggjöf Vesturlanda hafa mótast af kristinni trú í meira en þúsund ár og við búum þar við kristinn arf. Við gerum okkur sjaldnast grein fyrir því hve mikið við eigum að þakka boðun og siðgæðisuppeldi kirkjunnar, kynslóð eftir kynslóð.
Boðorðin tíu draga saman siðakenningu Gyðingdóms og kristni. Í þeim hafa menn um aldir fundið hjálp og viðmiðun til siðrænnar breytni. Fyrstu þrjú boðorðin fjalla um skyldur okkar við Guð, þau sjö næstu um skyldur okkar við náungann. Boðorðin eru neikvæð. "Þú skalt ekki ...!" Þau eru eins og viðvörunarmerki við veginn. Þau vara við, benda á hvar hætta er á ferðinni. Aðalatriðið er ekki að einblína á skiltin, heldur að fara veginn. Sá vegur nefnist kærleikur til Guðs og náungans. Kærleiksboðorðið er jákvætt: "Elska skaltu ..." Að elska Guð af öllu hjarta, huga og mætti, er að virða og elska vilja hans, hið góða, fagra og fullkomna. Af þeim kærleika sprettur hið góða. Virðingin fyrir lífinu og samferðafólkinu og það sem stuðlar að því sem lífið eflir, hamlar gegn illu.
Kærleiksboðorðið minnir okkur á að kærleikur, ást, er ekki aðeins tilfinningar, heldur líka viljaákvörðun. Tilfinningar okkar stjórnast að miklu leyti af grundvallarstefnumörkun persónuleikans. Þess vegna er mikilvægt að temja sér kærleika og miskunnsemi, tillitssemi og háttvísi og aðrar dyggðir í umgengni við annað fólk til að yfirvinna þyngdarlögmál sjálfselskunnar, að hver sé sjálfum sér næstur. Óðurinn um kærleikann í 1. Korintubréf 13 er mikilvæg áminning um það sem mestu varðar í lífi og breytni.
Samviskan er rödd hins óeigingjarna kærleika í brjósti manns. Það er mikilvægt að varðveita hana og fylgja leiðsögn hennar.
Eitt þessara litlu orða sem geyma svo víða og djúpa merkingu. Eins og Guð, ást, líf. Hvað merkir þetta orð, náð? Það merkir gjöf, eitthvað sem manni hlotnast ókeypis, án þess að krafist sé endurgjalds fyrir. Það er engin leið að hrifsa það til sín, vinna sér það inn, eiga það skilið eða koma því um kring. Og svo er reyndar um allt annað sem mestu varðar í lífinu: lífið, ástina, Guð. Kristin trú leggur áherslu á að Guð náðar, sýknar, gefur blessun sína ókeypis, af náð. Náð Guðs merkir að Guð gefur okkur lífið og allar ástgjafir sínar af því að hann elskar. Guð heitir því að vera alltaf hjá okkur, í gleði og fegurð lífsins, en líka í því illa og skelfilega. Við þurfum ekkert að óttast, af því að náð hans nægir okkur, návist hans og blessun nægir okkur.
Það eina sem við þurfum að gera er að þiggja. Og það á við um allar gjafir. Gjöf verður þín þá fyrst þegar þú þiggur hana.
Guðs orð, bænin, skírnin og kvöldmáltíðin kallast náðarmeðul, verkfæri, farvegir náðar. Kristin trúariðkun leitast við að hafa þau meðul um hönd. Trúarlíf kirkjunnar er að stórum hluta innlifun. Helgar og hátíðir kirkjuársins setja okkur fyrir sjónir hina heilögu sögu, svo við getum fylgt henni og lifað okkur inn í atburði hennar. Guðsþjónustan, messan, er ekki dagskrá til uppbyggingar eða fræðslustund með menningarlegu ívafi. Hún er atburður þar sem þjóð Guðs, kirkja hans, safnast saman til að tjá trú sína og víðfrægja dáðir Drottins. Sakramentin eru tvö, skírn og kvöldmáltíð. Sakramenti eru athafnir sem Kristur sjálfur hefur stofnað, þar sem áþreifanleg efni verða tákn og farvegir návistar hans, skírnarvatnið og brauð og vín.
Skírnin er tákn og sakramenti náðarinnar. Guð elskaði þig að fyrra bragði, segir skírnin. Áður en þú vaknaðir til vitundar um hann gerði hann náðarsáttmála við þig. Skírnin segir þér að þú ert Guðs barn, þú tilheyrir ríki hans, ríki náðarinnar, og ekkert það sem að ber eða til er getur breytt því. Guð gengur ekki á bak orða sinna. Þú ert minn, segir hann við þig. Skírnarkjólar eru gjarna síðir til að minna á að við eigum að vaxa upp í trúnni. Ævina alla eigum við að leitast við að vaxa upp til þeirrar trúar sem játuð er í skírninni.
Bænin er andardráttur sálarinnar. Bænin er samtal við Guð, trúnaðarsamtal við þann sem sér og þekkir og skilur og metur allt rétt. Bænaversin og sálmarnir og bænir sem aðrir hafa skrifað og samið eru hjálpartæki eða forskriftir. Þau minna okkur á að við biðjum með kirkju Krists alda og kynslóða.
Til að þroskast í bæn þurfum við að leggja fram bæði tíma og krafta, alveg eins og við hvað annað sem við viljum ná árangri í. Bænin þarf að verða venja, samgróin lífi okkar frá degi til dags. Jesús leitaði einveru til bænar. Á sama hátt þurfum við meðvitað að beina hugsun okkar og athygli að Guði. Meginhlutverk bænarinnar er að vera í návist Guðs, njóta hans og leyfa honum að tala við okkur.
Hvað er kristin trú? Trúhneigð er manninum eðlislæg, en að vera kristin manneskja er viljaákvörðun, að fylgja Kristi og leyfa honum að móta líf sitt. Trú lærir maður einungis með því að trúa, með því að biðja, með því að rækja, iðka trúna. Þú lærir að synda með því að synda, hjóla með því að hjóla. Eins er með trúna. Trúrækni er lífsmáti þar sem við leitumst við að móta líf okkar svo að það verði ummyndað af trúnni, voninni og kærleikanum, því sem aldrei verður frá okkur tekið, að eilífu. Kristin trú er að fylgja Jesú Kristi, að elska Guð og biðja, lesa Biblíuna og íhuga orð hennar, biðja í Jesú nafni, rækja guðsþjónustu kirkjunnar og leitast við að lifa í samræmi við orð Guðs og vilja, elska Guð af hjarta og náungann eins og sjálfan sig.
Orðið sem víða í kristninni er notað yfir máltíð Drottins er þakkargjörð. Grunntónn trúarinnar er þakklætið. Allt sem við þurfum til lífsins er gjafir sem við fáum að þiggja. Við getum skapað ótal margt sjálf, beitt tækni og skipulagi, visku og fjármagni, smíðað, gert og búið til. En það sem við umfram allt þörfnumst til lífsins getum við aðeins þegið. Lífsloftið sem við öndum að okkur, gróðurmold jarðar, traust, draumar, ástin. Forsendur lífsins getum við ekki skapað, en við getum spillt þeim og eytt. Leiðin lengist frá akri og sjó í lofttæmdar umbúðir stórmarkaðanna. Allt er til sölu.
En kirkjan dúkar borð þar sem Kristur brýtur brauðið, afurð af jörðu og iðju mannsins handa. Hann höfðar ekki aðeins til hugsana okkar, sálar, anda, skynsemi. Maðurinn, skapaður í Guðs mynd, er ekki aðeins sál, heldur og líkami, hold og blóð. Það er maðurinn, manneskjan öll sem hann höfðar til, manneskjan öll sem hann vill frelsa og lækna. Manneskjan öll, líkami og sál.
Drottinn vill helga hugsun manns og hjartaþel, en líka líkama og limi, sjón og heyrn og mál. Þú gengur að borði hans og finnur og skynjar angan og finnur á tungu bragð fábrotinnar máltíðar, eins og lærisveinarnir í loftsalnum forðum, og heyrir orðin hans: Þetta er líkami minn, blóð mitt, fyrir þig til fyrirgefningar syndanna.
Þetta er brennidepill trúarlífsins. Þar minnumst við Krists og mætum honum. Altarið er dúkað veisluborð og segir: Þú ert velkomin(n)! Altarið í kirkjunni er eins og opinn faðmur sem segir: Guð, faðir þinn, býður þig velkominn(na) heim, til að eiga samfélag við sig, lifa í ríki sínu.
Altarið minnir okkur einnig á að við sitjum öll við sama borð í Guðs ríki, smáir og stórir, ríkir og snauðir, svartir og hvítir. Brauðið sem er brotið minnir á dauða Krists okkur til lífs, eins og kornið sem fellur í jörð og deyr svo að af því vaxi korn í brauð. Það minnir okkur líka á að við eigum að gefa af okkur, deila með öðrum því sem við eigum. Ekki aðeins af peningum, heldur ekki síður af andlegum styrk og lífsins gleði sem Guð gefur. Umhyggja, kærleikur í verki, er tjáning okkar kristnu trúar.
Kristin kirkja hefur um þúsund ár verið ráðsmaður okkar andlega arfs á Íslandi. Hún hefur verið eins og móðir sem hefur borið okkur á brjóstum sínum, nært og klætt og beðið fyrir okkur. Í henni erum við tengd saman í ósýnilegu, eilífu samfélagi kærleikans sem nær yfir aldir og kynslóðir, þjóðir og álfur. Hlutverk okkar er að gera þetta samfélag sýnilegt í heiminum með því að feta veg trúar og kærleika í fylgd Krists og leggja okkar af mörkum til að fagnaðarerindið um hann berist til nýrrar kynslóðar og vilji hans og boð móti líf og viðhorf jarðarbörnum og heiminum öllum til heilla.
Fjölskyldan, heimilið, er grunneining kirkjunnar, safnaðarins, og sérhver fjölskylda, sérhvert heimili þarf að verða sér þess meðvitandi og fá tækifæri til að þroskast í bæn og heilbrigðri trú. Mikilvægasta embættið í þjóðkirkjunni er embætti, hlutverk, foreldra sem kenna barni sínu að biðja, þekkja Guð, elska náungann, greina gott frá illu, rétt og rangt, gjöra rétt og elska hið góða. Þegar það bregst er voðinn vís, fyrir framtíð kirkju og trúar, já og heimsins okkar. Heimurinn okkar þarf á Kristi að halda. Aldrei fremur en einmitt nú höfum við þörf fyrir mátt kærleika og fyrirgefningar, umhyggju, miskunnsemi og friðar í samskiptum einstaklinga og þjóða. Þar er um lífið að tefla og framtíð alls lífs á jörðu.
Kirkjan er sýnileg í athöfnum sínum, í guðsþjónustu helgidagsins og hvenær sem hún safnast um orð Guðs og bæn. Kirkjan verður sýnileg einstaklingum og fjölskyldum í helgum athöfnum á krossgötum ævinnar í æðstu gleði og dýpstu sorg. Kirkjan er ekki helgidómarnir, embættismennirnir, athafnirnar. Kirkjan er fólkið þar sem Guðs orð er boðað og sakramentin höfð um hönd. Þjóðkirkjan er kirkja fólksins, þjónusta hennar er í þágu fólksins, að vitna um Jesú Krist, kærleika hans, mátt upprisu hans og lífið í nafni hans.
Guðsþjónusta helgidagsins er mikilvæg kirkju og samfélagi. Hún er ofin úr þáttum sem eiga sér uppsprettu í djúpi aldanna. Við söng sálmanna, orð Biblíunnar, fyrirbæn safnaðarins, predikun prestsins, máltíð altarisins erum við fyrir augliti Guðs og þiggjum næringu orðs hans og anda.
Það er mikilvægur liður hinnar almennu guðsþjónustu þegar fólk Guðs, endurnært af orði hans og sakramentum, gengur út um kirkjudyrnar og út í heiminn til að vera kirkja þar, þjóna Guði þar, vitna um Krist, lofa hann, biðja. Kirkjan, fólk Guðs, dreift um öll svið lífsins, allan sólarhringinn, alla daga vikunnar, sem lifa í trú og elsku til Guðs og um aðra fyrir náunganum. Vilja vera náunga sínum Kristur og bera vitni um að Guð er góður og lífið er dásamlegt, þrátt fyrir allt.