Námskeiðið Siðferðileg álitamál samtímans hefst í Leikmannaskólanum í næstu viku. Til að skoða innihald og tilgang námskeiðsins fengum við umsjónarmann þess, dr. Sólveigu Önnu Bóasdóttur guðfræðing, til að spjalla við okkur um siðfræði, einkum gildi kristinnar siðfræði í umræðu nútímans.
Hver er Sólveig Anna Bóasdóttir?
Ég er guðfræðingur frá H.Í (1985) og hef lokið doktorsprófi í siðfræði
frá guðfræðideild Uppsala háskóla (1998). Doktorsritgerðin fjallaði um ofbeldi
karla gegn konum í tenglsum við kristna hjónabandssiðfræði.
Hvað er siðfræði og hvernig má skýra það að áhuginn á henni hefur vaxið svo mjög?
Siðfræði má skilgreina sem fræðilegar hugleiðingar um siðferði.
Siðfræðin ræðir og rannsakar siðferðið á gagnrýninn hátt og getur auk þess
sett fram siðfræðileg sjónamið sem reglur. Það hefur verið hefð að kenna
siðfræðina annars vegar sem hluta af almennri heimspeki við
hugvísindadeildir háskóla, hins vegar við guðfræðideildir háskóla.
Það má hugsa sér að áhuginn á siðfræðinni stafi vegna örrar þróunnar tækni
og samfélags á ýmsum sviðum sl áratugi. Þessi öra þróun vekur spurningar sem
ekki hafa verið ræddar áður, t.d. á sviði líftækni, málefna flóttafólks og
innflytenda eða efnahagsmála. Siðfræðinni má lýsa sem andstæðu við
tæknihyggju og hreinræktaða rökhyggju. Siðfræðina má nota til að halda uppi
vörnum fyrir torfengin mannleg gildi og lífsverðmætum. Þannig er siðfræðin
kjörinn vettvangur til að fjalla um spurningar um lífsskoðun og trú, um
tilgang lífsins og markmið.
Hver eru hin stóru álitamál nútímans?
Þau geta verið mörg, t.d. afstaða til náttúrunnar og meðferð mannkyns
á henni, óréttlát skipting á gæðum jarðar svo og spurningar tengdar
vísindaframförum, t.d. innan lífvísindinna. Innan allra þessara málflokka
þarf að glíma við siðfræðilegar spurningar sem varða stöðu mannsins,
mannhelgi, hvort lífið sé algilt og ómetanlegt eða hvort gildi þess sé
afstætt og háð aðstæðum.
Hefur kristin siðfræði eitthvað um þessi álitamál að segja?
Já svo sannarlega. Kristin trúarbrögð flytja ákveðna sýn á lífið og
manneskjuna, eins og önnur trúarbrögð og aðrar lífsskoðanir gera. Það gildir
að gera sér grein fyrir hver þessi sýn og lífsgildi eru og ræða merkingu
þeirra. Með því móti skapast grundvöllur fyrir því að hver og einn geti
myndað sér skoðun um hin ýmsu siðferðilegu álitamál og borið fram rök fyrir
þeirri skoðun sinni.
Á kirkjan að láta rödd sína heyrast þegar þessi mál ber á góma í samfélagsumræðunni?
Að mínu mati er það mikilvægt fyrir kirkjuna að vera hluti af
samfélagsumræðunni og koma á framfæri þeim lífsskoðunum og gildum sem
kristin trú byggir á.
Hvernig er námskeiðið byggt upp?
Ég mun ræða eftirfarandi atriði:
30/1
Lífsskoðun og siðferði.
Hvað er lífsskoðun? Hafa allir lífsskoðun? Hvernig skapast gildismat okkar?
Hvernig er sambandið milli lífskoðunar og siðferðis? Hvað er siðferði? Hvert
er samband siðferðis og trúar? Þarfnast siðferðið trúarinnar sem
grundvallar? Er það góða gott af því að Guð vill það, eða vill Guð það góða
af því að það er gott? Hver er sýn okkar á manneskjuna? Er manneskjan góð
eða ill, frjáls eða bundin? Hver er hinn kristni mannskilningur? Hvað er
kristin lífsskoðun?
6/2
Siðfræðikenningar og kristin siðfræði.
Hvað er siðfræði? Á hvaða grundvelli tökum við siðferðilegar ákvarðanir?
Hverjar eru helstu siðfræðikenningar menningarhefðar okkar? Hvert er samband
trúarbragða og siðfræði? Eru samsvaranir milli siðfræði hinna ólíku
trúarbragða? Hvert er inntak kristinnar siðfræði? Hvernig tengist kristin
siðfræði þeim kennisetningum sem eru hluti kristinnar lífsskoðunar? Hvaða
vægi hefur Biblían í kristinni siðfræði?
13/2
Siðferðilegt álitamál - líknardráp.
Hvernig er hugtakið "líknardráp" skilgreint? Hver eru helstu rök fyrir
líknardrápi? Hver eru helstu rök gegn líknardrápi? Hvað boðar kristin
siðfræði um líknardráp?
Gestur: Sr. Gunnar Rúnar Mattíasson, sjúkrahúsprestur.
20/2
Siðferðilegt álitamál - samkynhneigð og sambúð samkynhneigðra.
Er samkynhneigð siðferðilega rétt eða röng? Fimm mismunandi kristin
siðferðileg viðhorf til samkynhneigðar og sambúðar samkynhneigðra - getum
við komist að niðurstöðu um hvert þeirra sé rétt eða rangt? Hver er
málstaður þeirra sem telja samkynhneigð siðferðilega ranga? Hver er
málstaður þeirra sem telja samkynhneigð siðferðilega rétta?
27/2
Siðferðilegt álitamál - fósturgreining og fóstureyðing.
Hvenær hefst mannlegt líf? Er mannsfóstur "maður" í merkingunni persóna? Eru
einhverjar upplýsingar um fóstrið siðferðislega gild ástæða fóstureyðingar?
Gestur: Sr. Ingileif Malmberg, sjúkrahúsprestur.
6/3
Vel rökstudd siðferðileg ákvörðun.
Hver er grundvallarreglan í vel rökstuddri siðferðisskoðun? Hvernig öðlumst
við siðfræðilega þekkingu?Hvað er vel rökstudd kristin siðferðisskoðun?
Irma Sjöfn Óskarsdóttir
