Viðbragðaáætlun kirkjunnar

Inngangur

Viðbragðaáætlun kirkjunnar er ætlað að samræma viðbrögð kirkjunnar við stórslysum annars vegar og almannavarnarástandi hins vegar, enda er kirkjan hluti stærri heildar sem starfar náið saman í slíkum aðstæðum.

Hópslysanefnd kirkjunnar hefur, samkvæmt samþykkt Kirkjuþings 2004, yfirumsjón með skipulagi á viðbrögðum kirkjunnar vegna stórslysa og þegar almannavarnarástand ríkir (sjá www.kirkjan.is/vidbrogd).

Prófastsdæmi eitt eða fleiri er grunneining viðbragðaáætlunar kirkjunnar. Prófastar bera ábyrgð á gerð viðbragðaáætlunar hvers prófastsdæmis.

Viðbragðaáætlun kirkjunnar og prófastsdæmanna skal haldið virkri með stöðugri endurskoðun í samræmi við reynsluna og með reglulegum æfingum.

Viðbragðaáætlun kirkjunnar er gefin út og send á alla þá aðila sem hún tekur til, bæði innan kirkju svo og helstu samstarfsaðila, auk þess er hún aðgengileg á heimasíðu kirkjunnar (www.kirkjan.is/vidbrogd).

Hlutverk hópslysanefndar kirkjunnar

a) Ábyrgð og hlutverk

Hópslysanefnd kirkjunnar er fastanefnd sem starfar í umboði Kirkjuráðs og biskups Íslands. Nefndin hefur yfirumsjón með skipulagi á viðbrögðum kirkjunnar vegna stórslysa og samhæfir aðgerðir hennar. Í nefndinni eiga sæti:

1. Biskupsritari

2. Framkvæmdastjóri Hjálparstarfs kirkjunnar

3. Forstöðumaður Fjölskylduþjónustu kirkjunnar

4. Sjúkrahúsprestur þjóðkirkjunnar

5. Einn fulltrúi tilnefndur af kirkjuráði til fjögurra ára og er hann formaður nefndarinnar.

Hópslysanefnd er tengiliður kirkjunnar við stjórnvöld, s.s. almannavarnadeild ríkislögreglustjóra, Landlæknisembættið og Rauða kross Íslands.

Hópslysanefnd ber ábyrgð á endurskoðun viðbragðaáætlunar kirkjunnar að aðgerðum loknum og því að halda áætluninni virkri milli aðgerða með reglubundnum æfingum.

Í aðgerðum skulu nefndarmenn halda dagbók með tímaskráningu og verkefnum (sjá form á www.kirkjan.is/vidbrogd) m.a. til að auðvelda endurskoðun og mat á styrkleika og veikleika áætlunarinnar.

Hópslysanefnd er til taks um ráðgjöf og stuðning við undirbúning og endurskipulagningu viðbragðaáætlunar prófastsdæmanna.

b) Almannavarnarástand

• hópslysanefnd fær boð frá Neyðarlínu og vakthafandi aðili kvittar fyrir boðin

• hópslysanefnd kemur saman eða heldur símafund sem fyrst

• hópslysanefnd er í viðbragðsstöðu vegna mögulegrar beiðni um aðstoð

• vakthafandi nefndarmaður er í sambandi við prófast/fulltrúa kirkjunnar í samráðshóp áfallahjálpar og fylgist með gangi mála

• vakthafandi nefndarmaður gerir biskupi eða staðgengli hans viðvart

• vakthafandi nefndarmaður tekur við beiðni frá Samhæfingarstöð almannavarna um aðstoð

• hópslysanefnd sendir í umboði biskups viðbótar mannskap samkvæmt beiðni samráðshóps áfallahjálpar

c) Stórslys án almannavarnarástands

• hópslysanefnd fær boð frá prófasti eða vakthafandi presti telji þeir atburðinn kalla á utanaðkomandi stuðning

• hópslysanefnd veitir prófasti/presti stuðning, metur þörf á aðstoð og er til ráðgjafar eftir þörfum

• vakthafandi nefndarmaður kallar saman hópslysanefnd eftir þörfum

• hópslysanefnd er í viðbragðsstöðu og fylgist með gangi mála

• hópslysanefnd hefur samband við biskup eða staðgengil hans ef kalla þarf á mannskap utan prófastsdæmisins

• ef um stórslys er að ræða getur hópslysanefnd haft frumkvæði að því að hafa samband við viðkomandi prófast til að kanna stöðu mála

Hlutverk prófasts

a) Undirbúningur og skipulagning

• Prófastur ber ábyrgð á gerð viðbragðaáætlunar prófastsdæmisins, þar á meðal vaktkerfis prestanna og neyðarnúmeri svæðisins ef slíkt er valið.

• Prófastur og/eða fulltrúi kirkjunnar í samráðshópi áfallahjálpar endurskoðar viðbragðaáætlun prófastsdæmisins í lok aðgerða og breytir eftir því sem þörf er talin á.

• Prófastur ber ábyrgð á að kynna viðbragðaáætlun prófastsdæmisins fyrir prestum, djáknum og öðrum sem málið varðar og skipuleggja skrifborðsæfingar þar sem farið er yfir viðbrögð og viðbúnað ef til alvörunnar kæmi.

• Hópslysanefnd kirkjunnar er ávallt til taks um ráðgjöf og stuðning við undirbúning og endurskipulagningu viðbragðaáætlana prófastsdæmanna.

b) Almannavarnarástand

• prófastur fær boð frá Neyðarlínu (Boði 511-2550) eða vakthafandi presti

• prófastur skipar prest, eða tekur sjálfur sæti, í samráðshóp áfallahjálpar skv. “Áfallahjálp í skipulagi almannavarna” (sjá www.kirkjan.is/vidbrogd).

• prófastur metur í samráði við samstarfsaðila í samráðshópi og við prestana á svæðinu hvort þörf sé á utanaðkomandi aðstoð vegna umfangs atburðarins. Samráðshópur setur beiðni um utanaðkomandi aðstoð í réttan farveg.

c) Stórslys án almannavarnarástands

• virkjar prófastur viðbragðaáætlun prófastsdæmisins.

• hefur prófastur beint samband við hópslysanefnd vegna beiðna um utanaðkomandi aðstoð sé hennar þörf.

Í aðgerðum skal prófastur halda dagbók með tímaskráningu og verkefnum (sjá form á www.kirkjan.is/vidbrogd) m.a. til að auðvelda endurskoðun og mat á styrkleika og veikleika áætlunarinnar.

d) Að aðgerðum loknum

• fundar prófastur með prestum og öðru starfsfólki kirkjunnar, þar sem farið er yfir aðgerðirnar og metið hvort breyta þurfi viðbragðaáætlun prófastsdæmisins í ljósi reynslunnar. Allar breytingar skal senda til hópslysanefndar.

• tekur prófastur saman stutta greinargerð um aðgerðina og sendir til hópslysanefndar kirkjunnar (sjá form á www.kirkjan.is/vidbrogd).

• metur prófastur í samráði við hópslysanefnd hvort þörf sé á stuðningi og/eða afleysingu fyrir prestana vegna umfangs atburðarins og kemur hópslysanefnd slíkri beiðni áfram til biskups

• prófastur eða fulltrúi kirkjunnar í samráðshópi áfallahjálpar skipuleggur eftirfylgd við þolendur í samráði við fulltrúa heilbrigðisþjónustunnar í samráðshópnum og annast þá skráningu sem ætlast er til eftir almannavarnaástand (sjá form á www.kirkjan.is/vidbrogd)

Samráðshópur áfallahjálpar

a) Hlutverk og skilgreining

Samráðshópur áfallahjálpar er virkjaður þegar almannavarnarástand ríkir. Í skipulagi almannavarna er gert ráð fyrir að hann sé skipaður:

• fulltrúa heilbrigðisþjónustunnar í aðgerðastjórn almannavarna,

• einum fulltrúa áfallahjálparteyma í héraðinu,

• einum fulltrúa kirkjunnar í prófastsdæminu

• einum fulltrúa Rauða kross deilda á svæðinu

Samráðshópurinn skipuleggur áfallahjálp á viðkomandi svæði, sér um að verkefni séu leyst og hefur samband og samráð við aðgerðarstjórn og fulltrúa hópslysanefndar kirkjunnar. Hópurinn hittist a.m.k. daglega á meðan aðgerðir standa yfir og vinnur að heildarskipulagi áfallahjálpar í samráði við almannavarnarnefndir á milli aðgerða (sbr. Áfallahjálp í skipulagi almannavarna – www.kirkjan.is/vidbrogd)

b) Hlutverk fulltrúa kirkjunnar í samráðshópnum

Fulltrúi kirkjunnar í samráðshópi hefur fyrst og fremst stjórnunarlega ábyrgð og gætir þess að festast ekki í umönnun þolenda, heldur felur hana öðrum eftir því sem hægt er.

Í aðgerðum skal fulltrúi í samráðshóp halda dagbók með tímaskráningu og verkefnum (sjá form á www.kirkjan.is/vidbrogd) m.a. til að auðvelda endurskoðun og mat á styrkleika og veikleika áætlunarinnar.

Á meðan á aðgerðum stendur fylgist fulltrúi kirkjunnar í samráðshópi með því

• hvar prestarnir eru að störfum

• hverjir eru tiltækir hverju sinni til að sinna nýjum verkefnum

• að prestar fái lágmarkshvíld

• að prestar fái tækifæri til viðrunar eigin tilfinninga og upplifunar

• að prestar séu upplýstir um gang aðgerðanna, sérstaklega þeir sem eru að störfum utan fjöldahjálparstöðvar.

Fulltrúi kirkjunnar í samráðshópnum upplýsir hópslysanefnd kirkjunnar um framvindu mála.

Hlutverk prests

a) Almannavarnarástand

Við almannavarnarástand kallar Neyðarlínan út vakthafandi prest, eða prófast, samkvæmt viðbragðaáætlun prófastsdæmisins.

• Vakthafandi prestur, eða prófastur, kvittar fyrir móttöku boðanna,

(og ræsir prófast eða fulltrúa hans samkvæmt viðbragðaáætlun prófastsdæmisins)

og hefur samband við prest/presta sem næstir eru vettvangi.

Aðrir prestar prófastsdæmisins eru boðaðir samkvæmt viðbragðaáætlun prófastsdæmisins.

• Ef Neyðarlínan fær ekki svar innan ákveðins tíma frá vakthafandi presti reynir hún að ná í prófast og síðan einhvern prest á svæðinu.

Neyðarlínan boðar hópslysanefnd kirkjunnar

Prestar fara í fjöldahjálparstöð/söfnunarsvæði aðstandenda/sjúkrahús (nánar á www.kirkjan.is/vidbrogd) eftir því sem við á og um er beðið eða eru í viðbragðsstöðu.

Í fjöldahjálparstöð/söfnunarsvæði aðstandenda skulu prestar

• styðja Rauða kross - fólk sem sinnir sálrænum stuðningi

• sinna erfiðari málum

• í samráði við stjórnanda viðkomandi starfsstöðvar tilkynna andlát þegar upplýsingar berast um látna

• skapa andrúmsloft friðar og huggunar, t.d. með bæna- og helgistundum eftir því sem við á

Allir prestar prófastsdæmisins séu upplýstir um aðgerðir og gang þeirra sem fyrst, eftir því sem tök eru á.

Sérhver prestur prófastsdæmisins gætir þess að vera í sambandi við prófast eða fulltrúa kirkjunnar í samráðshópi áfallahjálpar

• lætur vita af ferðum sínum

• gerir grein fyrir hverjum hann sinnir svo ekki séu margir að sinna sama þolanda/fjölskyldu

• haldi dagbók með tímaskráningu og verkefnum (sjá form á www.kirkjan.is/vidbrogd)

Prófastur hefur umboð til að senda presta milli prestakalla innan prófastsdæmis ef nauðsyn krefur (sbr. samþykkt Kirkjuþings 2004 á www.kirkjan.is/vidbrogd)

Einungis hópslysanefnd hefur umboð til að senda presta milli landsvæða í umfangsmiklum aðgerðum og er það gert í samráði við biskup, samráðshóp áfallahjálpar og aðgerðastjórn.

b) Stórslys án almannavarnarástands

Við stórslys án almannavarnaástands vinnur prestur skv. viðbragðaáætlun prófastsdæmisins

Viðbragðaáætlanir prófastsdæma

a) Skipulag

Í viðbragðaáætlun prófastsdæmanna er skipulag hvers prófastsdæmis (eða fleiri sem starfa saman) skilgreint.

• Skilgreinir hvort bakvaktarkerfi með neyðarnúmeri eða sími prófasts er aðal útkallssími þegar almannavarnarástand ríkir.

• Útkallsskipulag innan prófastsdæmisins.

• Hvernig er afleysingu og samstarfi háttað milli prestakalla.

• Staðgengill prófasts við almannavarnarástand.

• Skipun fulltrúa í samráðshóp áfallahjálpar.

• Bjargir heimafyrir s.s. túlkar, prestar mæltir á önnur mál, forstöðumenn/meðlimir annarra trúfélaga.

b) Tengiliðir - símanúmer

Í heimabyggð: (fylgir viðbragðaáætlun hvers prófastsdæmis)

• Almannavarnarnefnd

• Lögregla

• Sjúkrahús

  • Heilsugæsla

• Rauðakrossdeild

  • Fjöldahjálparstöð

  • Söfnunarsvæði aðstandenda

Sóknir / prestaköll

Mikilvægt að hver sókn eða prestakall útbúi sína viðbragðaáætlun og sé hún viðauki við viðbragðaáætlun prófastsdæmisins þar sem haft skal í huga að:

• virkja sem flesta, kirkjuverði, sóknarnefndarfólk og aðra, sem t.d. svara í síma, skrifa niður upplýsingar sem þarf að geyma o.fl.,

• tiltækur sé listi yfir þá aðila sem hægt er að kalla til starfa

• starfsfólkið hafi skilgreind hlutverk og ábyrgðarsvið

• ákveðið sé hvernig undirbúa skal kirkju og safnaðarheimili ef húsnæðið er opnað vegna neyðarástands

• ef safnaðarheimili er notað sem fjöldahjálparstöð/söfnunarsvæði samkvæmt viðbragðaáætlun Rauða kross Íslands eða tilskipun lögreglustjóra, er starfsemin undir stjórn Rauða krossins á meðan á aðgerðum stendur.

Hver sókn ræði um mögulegan kostnað við slíkar aðgerðir og hvernig skuli mæta honum.

Mikilvæg símanúmer

• Biskupsstofa 535-1500

• Neyðarlínan 112

• 1717 (Neyðarsími Rauða krossins)

• Landsskrifstofa Rauða Kross Íslands 570-4000

Viðaukar

Skýringar:

Almannavarnarástand – skilgreining almannavarna

Almannavarnarástand – fjöldahjálparstöðvar (handbók Rauða krossins)

Almannavarnarástand – söfnunarsvæði aðstandenda (handbók Rauða krossins)

Fræðsluefni:

Ályktun Kirkjuþings 2004 um skipulag viðbragðaáætlunar vegna stórslysa

Samskiptaleiðir kirkjunnar – almannavarnarástand

Samskiptaleiðir kirkjunnar – stórslys án almannavarnarástands

Í vinnslu

Áfallahjálp í skipulagi almannavarna